Vì sao Momentum vẫn “ăn tiền” ở thị trường Việt Nam – và cách có thể khai thác
Momentum
Ngọc Hải LươngMomentum là một trong những ý tưởng khá đơn giản trong đầu tư: những cổ phiếu đã tăng mạnh trong một khoảng thời gian thường có xu hướng tiếp tục duy trì sức mạnh thêm một thời gian, còn những cổ phiếu yếu thường chưa thể đảo chiều ngay lập tức.
Momentum không có nghĩa là cứ thấy cổ phiếu tăng mạnh thì mua. Bản chất của chiến lược này là tìm những cổ phiếu đang thể hiện sức mạnh tốt hơn phần còn lại của thị trường, sau đó kiểm tra thêm xu hướng, thanh khoản và rủi ro trước khi đưa vào danh mục.
Phần 1. Momentum là gì và vì sao có thể hoạt động?
Hiểu đơn giản, Momentum thể hiện mức độ mạnh hay yếu của xu hướng giá.
Ví dụ trong sáu tháng gần nhất, cổ phiếu A tăng 35%, cổ phiếu B tăng 10%, còn cổ phiếu C giảm 15%. Nếu chỉ xét Momentum, cổ phiếu A sẽ được đánh giá cao hơn vì đang thể hiện sức mạnh tốt nhất.
Điểm đáng chú ý là giá cổ phiếu thường không phản ánh toàn bộ thông tin ngay trong một vài phiên.
Một doanh nghiệp có thể bắt đầu bước vào giai đoạn kinh doanh thuận lợi, lợi nhuận cải thiện, đơn hàng tăng hoặc triển vọng ngành trở nên tích cực. Tuy nhiên, thị trường thường cần thời gian để phản ánh đầy đủ những thay đổi này vào giá.
Dòng tiền lớn cũng không thể mua toàn bộ vị thế trong một phiên. Quá trình tích lũy thường diễn ra trong nhiều ngày hoặc nhiều tuần. Điều này có thể khiến xu hướng giá tiếp tục kéo dài.
Yếu tố tâm lý cũng góp phần tạo ra Momentum.
Khi một cổ phiếu bắt đầu tăng mạnh, mức độ chú ý thường tăng theo. Thanh khoản cải thiện, nhiều nhà đầu tư bắt đầu quan tâm hơn và dòng tiền mới tiếp tục tham gia. Nếu câu chuyện phía sau cổ phiếu vẫn còn đủ mạnh, xu hướng có thể tiếp tục kéo dài.
Ở thị trường Việt Nam, hiện tượng dòng tiền tập trung theo nhóm ngành thường xuất hiện khá rõ. Trong một số giai đoạn, ngân hàng có thể trở thành nhóm dẫn dắt. Ở giai đoạn khác, dòng tiền lại tập trung vào chứng khoán, bất động sản, thép hoặc một nhóm ngành khác.
Khi dòng tiền đã hình thành xu hướng, nó thường không biến mất ngay lập tức. Đây là một trong những điều kiện giúp Momentum có thể hoạt động.
Tuy nhiên, Momentum không phải lúc nào cũng hiệu quả.
Một cổ phiếu mạnh trong thị trường đang tăng có thể tiếp tục mạnh khá lâu. Nhưng trong giai đoạn thị trường biến động thất thường, liên tục đảo chiều, những cổ phiếu vừa tăng mạnh có thể quay đầu rất nhanh.
Vì vậy, Momentum nên được hiểu là một lợi thế có điều kiện, không phải một công thức chắc chắn tạo ra lợi nhuận.
Phần 2. Vì sao Momentum đáng chú ý ở thị trường Việt Nam?
Một đặc điểm khá rõ của thị trường Việt Nam là dòng tiền thường có xu hướng tập trung theo từng nhóm ngành.
Khi một ngành bắt đầu thu hút dòng tiền, không chỉ một cổ phiếu tăng mà nhiều cổ phiếu trong cùng nhóm có thể đồng loạt cải thiện. Xu hướng đôi khi kéo dài nhiều tuần hoặc nhiều tháng.
Momentum có thể tận dụng chính quá trình này.
Ví dụ một cổ phiếu vượt khỏi vùng tích lũy sau nhiều tháng, giá bắt đầu tăng, khối lượng giao dịch cũng cải thiện và cổ phiếu mạnh hơn VN-Index. Nếu các cổ phiếu khác trong cùng ngành cũng bắt đầu tăng, khả năng xu hướng đang được hỗ trợ bởi dòng tiền thật sẽ cao hơn.
Một chiến lược Momentum tốt vì vậy không nên chỉ nhìn vào mức tăng giá.
Cần quan sát thêm một số yếu tố:
Giá có đang duy trì xu hướng tăng rõ ràng hay không.
Cổ phiếu có mạnh hơn thị trường chung hay không.
Thanh khoản có đủ tốt hay không.
Nhóm ngành có đang thu hút dòng tiền hay không.
Xu hướng có ổn định hay chỉ tăng nóng trong vài phiên.
Một cách đơn giản để đo Momentum là sử dụng lợi nhuận trong một khoảng thời gian nhất định.
Ví dụ:
Momentum 6 tháng = Giá hiện tại / Giá 6 tháng trước - 1
Sau đó có thể xếp hạng toàn bộ cổ phiếu từ mạnh nhất đến yếu nhất.
Nhóm đứng trong 10% hoặc 20% đầu bảng sẽ là nhóm cần được quan sát thêm.
Có thể kết hợp nhiều khoảng thời gian để tránh trường hợp một cổ phiếu chỉ vừa tăng mạnh trong ngắn hạn. Một cổ phiếu mạnh trong cả ba tháng, sáu tháng và mười hai tháng thường có xu hướng ổn định hơn.
Tuy nhiên, một yếu tố đặc biệt quan trọng ở thị trường Việt Nam là thanh khoản.
Một cổ phiếu vốn hóa nhỏ có thể tăng rất mạnh và đứng đầu bảng Momentum, nhưng thanh khoản thấp khiến việc mua bán thực tế trở nên khó khăn. Khi thị trường đảo chiều, vị thế có thể không thoát được ở mức giá mong muốn.
Vì vậy, nên lọc thanh khoản trước khi xếp hạng Momentum.
Một hệ thống đơn giản có thể loại các cổ phiếu có giá trị giao dịch quá thấp, sau đó mới đo sức mạnh giá của phần còn lại.
Một yếu tố khác cần chú ý là trạng thái chung của thị trường.
Momentum thường thuận lợi hơn trong thị trường có xu hướng. Khi phần lớn cổ phiếu đang tăng và VN-Index duy trì trạng thái tích cực, nhóm cổ phiếu mạnh thường có nhiều cơ hội tiếp tục dẫn dắt.
Ngược lại, khi thị trường đi ngang mạnh hoặc liên tục đảo chiều, chiến lược dễ gặp nhiều tín hiệu sai.
Do đó, Momentum không chỉ là câu chuyện chọn cổ phiếu mạnh. Nó còn liên quan đến việc lựa chọn thời điểm phù hợp để sử dụng chiến lược.
Phần 3. Khai thác Momentum như thế nào để tránh mua đuổi?
Sai lầm phổ biến nhất là nhìn thấy cổ phiếu vừa tăng mạnh rồi lập tức coi đó là Momentum.
Một cổ phiếu tăng trần liên tục trong vài phiên có Momentum ngắn hạn rất mạnh, nhưng cũng có thể đã bước vào trạng thái quá nóng. Nếu dòng tiền bắt đầu chốt lời, mức giảm sau đó có thể rất nhanh.
Momentum nên được tiếp cận theo một quy trình rõ ràng hơn.
1. Tìm cổ phiếu mạnh hơn thị trường
Không nên chỉ nhìn mức tăng tuyệt đối.
Nếu VN-Index tăng 20% nhưng một cổ phiếu chỉ tăng 5%, cổ phiếu đó thực tế đang khá yếu.
Ngược lại, nếu VN-Index đi ngang nhưng một cổ phiếu tăng 20%, sức mạnh tương đối của cổ phiếu đó đáng chú ý hơn nhiều.
Có thể xếp hạng cổ phiếu dựa trên lợi nhuận ba tháng, sáu tháng hoặc mười hai tháng để tìm nhóm mạnh nhất.
2. Kiểm tra chất lượng của xu hướng
Hai cổ phiếu cùng tăng 40% trong sáu tháng chưa chắc có chất lượng Momentum giống nhau.
Một cổ phiếu tăng đều, có nhiều nhịp tích lũy và thanh khoản ổn định thường khác với một cổ phiếu đi ngang trong thời gian dài rồi tăng 40% chỉ trong vài phiên.
Xu hướng càng ổn định, khả năng việc tăng giá đến từ dòng tiền bền hơn thường càng cao.
3. Không mua bằng mọi giá
Momentum không có nghĩa là mua đuổi.
Sau một nhịp tăng mạnh, giá thường cần thời gian nghỉ. Những giai đoạn tích lũy ngắn hoặc điều chỉnh nhẹ có thể tạo ra điểm tham gia hợp lý hơn so với việc mua ngay sau một chuỗi phiên tăng nóng.
Điều cần quan sát là xu hướng chính vẫn còn được giữ và lực bán không tăng mạnh.
4. Kết hợp thêm yếu tố cơ bản
Momentum chỉ dựa vào giá vẫn có thể hoạt động, nhưng việc kết hợp thêm yếu tố cơ bản có thể giúp loại bớt những cổ phiếu tăng chủ yếu do đầu cơ.
Một số yếu tố có thể xem xét gồm:
Doanh thu đang tăng trưởng.
Lợi nhuận cải thiện.
Biên lợi nhuận tốt hơn.
Triển vọng ngành tích cực.
Chất lượng tài chính không quá yếu.
Một cổ phiếu vừa có Momentum giá tốt, vừa có nền tảng kinh doanh cải thiện thường đáng chú ý hơn một cổ phiếu chỉ tăng mạnh vì dòng tiền ngắn hạn.
5. Quản trị rủi ro khi Momentum đảo chiều
Momentum có thể đảo chiều rất nhanh.
Những cổ phiếu từng tăng mạnh nhất đôi khi cũng trở thành nhóm giảm mạnh nhất khi thị trường thay đổi.
Do đó cần có nguyên tắc thoát vị thế.
Có thể sử dụng một số cách như:
Giá phá xu hướng tăng.
Cổ phiếu rơi khỏi nhóm Momentum cao.
Giá giảm dưới đường trung bình quan trọng.
Thanh khoản tăng mạnh trong các phiên giảm.
Mức lỗ vượt quá giới hạn đã đặt ra.
Không có một mức dừng lỗ hoàn hảo cho mọi cổ phiếu. Điều quan trọng là không để một vị thế sai gây thiệt hại quá lớn cho toàn bộ danh mục.
6. Sử dụng danh mục thay vì đặt cược vào một mã
Momentum mang tính xác suất nên không thể biết trước cổ phiếu nào sẽ tiếp tục mạnh nhất.
Một cách hợp lý hơn là xây dựng danh mục gồm nhiều cổ phiếu có Momentum tốt, đồng thời giới hạn tỷ trọng từng cổ phiếu và từng ngành.
Ví dụ sau khi lọc thanh khoản và xếp hạng Momentum, có thể chọn một nhóm 10-15 cổ phiếu mạnh nhất thay vì dồn phần lớn vốn vào một mã.
Nếu một cổ phiếu thất bại, tác động đến toàn bộ danh mục sẽ nhỏ hơn.
Một hệ thống Momentum đơn giản có thể gồm các bước:
Lọc các cổ phiếu có thanh khoản đủ tốt.
Đo Momentum trong 6-12 tháng.
Xếp hạng toàn bộ cổ phiếu.
Chọn nhóm có Momentum cao nhất.
Kiểm tra xu hướng và chất lượng tăng giá.
Hạn chế tập trung quá nhiều vào một ngành.
Theo dõi danh mục theo định kỳ.
Loại cổ phiếu khi Momentum suy yếu rõ rệt.
Không cần một hệ thống quá phức tạp để bắt đầu. Một vài quy tắc đơn giản nhưng được áp dụng nhất quán thường có giá trị hơn việc sử dụng quá nhiều chỉ báo mà không có nguyên tắc rõ ràng.
Kết luận
Momentum tồn tại vì giá cổ phiếu thường không thay đổi hoàn toàn ngay khi xuất hiện thông tin mới. Dòng tiền cần thời gian để hình thành vị thế, tâm lý thị trường có xu hướng kéo dài và những nhóm cổ phiếu đang mạnh thường tiếp tục thu hút sự chú ý.
Tại thị trường Việt Nam, đặc điểm dòng tiền theo ngành và các giai đoạn xu hướng rõ ràng khiến Momentum trở thành một yếu tố đáng để nghiên cứu.
Tuy nhiên, Momentum không đồng nghĩa với mua cổ phiếu đã tăng mạnh bằng mọi giá. Một chiến lược hợp lý cần kết hợp sức mạnh giá với thanh khoản, xu hướng thị trường, chất lượng tăng giá, yếu tố cơ bản và quản trị rủi ro.
Giá trị lớn nhất của Momentum nằm ở việc biến sức mạnh của xu hướng thành một tiêu chí có thể đo lường, xếp hạng và kiểm nghiệm. Khi được đưa vào một quy trình rõ ràng, Momentum không còn đơn thuần là cảm giác rằng một cổ phiếu “đang khỏe”, mà trở thành một phương pháp có thể sử dụng trong việc lựa chọn và quản lý danh mục.